KAHRAMANMARAŞLI ÇİFTÇİ VE BESİCİLER İÇİN YENİ DÖNEM

Üçüncü cemrenin toprağa düşmesi, Kahramanmaraş ekonomisinin can damarı olan tarım ve hayvancılık sektörleri için kritik bir önem taşıyor. Toprağın uyanmasıyla birlikte çiftçiler ekim ve dikim hazırlıklarını hızlandırırken, hayvancılıkla uğraşan vatandaşlar için de yayla ve otlak sezonu yaklaştı. Uzmanlar, ısınan toprakla birlikte tarımsal verimliliğin artacağını ve doğanın hızla yeşereceğini belirtiyor.

KÜRESEL KÜLTÜRÜN ORTAK MİRASI: CEMRE

Orta Asya’dan Mezopotamya’ya, Çin’den Akdeniz havzasına kadar geniş bir coğrafyada kabul gören cemre geleneği, binlerce yıldır doğadaki sıcaklık değişimlerini takip etmek için kullanılıyor. Bilimsel verilerle paralellik gösteren bu kadim takvim, Kahramanmaraş’ta da yüzyıllardır mevsim geçişlerinin en güvenilir işareti olarak kabul ediliyor. Son cemrenin toprağa düşüşüyle beraber, bölgede dondurucu soğukların yerini ılıman bahar havasına bırakması bekleniyor.

Hava sıcaklıklarının mevsim normallerine yükselmesiyle birlikte doğadaki uyanış hız kazanıyor. 19-20 Şubat tarihlerinde havaya, 26-27 Şubat tarihlerinde ise suya düşen cemreler, kışın sert etkilerini büyük oranda kırdı.

CEMRE TOPRAĞA DÜŞER Mİ?

Türk kültüründe köklü bir yere sahip olan cemre inanışı; havanın, suyun ve toprağın kademeli olarak ısınmasını ifade ediyor. "Ateş" veya "kor" anlamına gelen cemre, doğanın ısınma sırasını temsil eden sembolik bir döngüdür. Halk arasındaki yaygın inanışa göre üçüncü cemre toprağa düşerek kışın sona erdiğini ve tarım sezonunun başladığını müjdeliyor.

2026 CEMRE TOPRAĞA NE ZAMAN DÜŞECEK?

Baharın gelişini tescilleyen son cemre, takvimdeki yerine göre Mart ayının ilk haftasında toprakla buluşuyor. 2026 yılı takvimine göre üçüncü cemre, 5-6 Mart tarihlerinde toprağa düşecek. Toprağın ısınmasıyla birlikte bitkilerin canlanması ve ağaçların çiçek açması bekleniyor.

2026 CEMRE TARİHLERİ LİSTESİ

Doğanın uyanışını simgeleyen 2026 yılı cemre takvimi şu şekilde sıralanıyor:

• İlk Cemre (Havaya): 19-20 Şubat

• İkinci Cemre (Suya): 26-27 Şubat

• Üçüncü Cemre (Toprağa): 5-6 Mart

İLK CEMRE NE ZAMAN HAVAYA DÜŞECEK?

Geleneksel Türk kültüründe baharın müjdecisi olarak kabul edilen ilk cemre, 19-20 Şubat 2026 tarihlerinde havaya düşecek. Güneş ışınlarının yeryüzünü daha fazla ısıtmaya başladığı bu dönem, kışın sert etkilerinin kırılmasını temsil ediyor. Meteorolojik verilerle de uyumlu olan bu doğa olayı, 19 Şubat Perşembe günü itibarıyla gökyüzünde sıcaklık değişimlerinin hissedilmesini sağlayacak. Uzmanlar, bu tarihten itibaren hava sıcaklıklarında kademeli bir artış beklendiğini vurguluyor.

2026 CEMRE DÜŞME TARİHLERİ VE SIRALAMASI

Milyonlarca kişinin doğadaki canlanmayı takip etmek için araştırdığı 2026 yılı cemre takvimi şu şekilde ilerleyecek:

• Birinci Cemre (Havaya): 19-20 Şubat 2026

• İkinci Cemre (Suya): 26-27 Şubat 2026

• Üçüncü Cemre (Toprağa): 5-6 Mart 2026

Anadolu’nun köklü geleneklerine dayanan bu takvim, birer hafta arayla gerçekleşen üç aşamalı bir ısınma sürecini ifade ediyor. Mart ayının ilk haftasında toprağın ısınmasıyla birlikte, doğanın tamamen uyanması ve tarımsal faaliyetlerin hız kazanması bekleniyor.

DOĞANIN UYANIŞINDA CEMRE SIRALAMASININ ROLÜ

Cemrelerin belirli bir düzenle düşmesi, ekosistemin dengeli bir şekilde ısınmasını sağlıyor. Önce havanın yumuşamasıyla başlayan süreç, suların ısınması ve nihayetinde toprağın canlanmasıyla tamamlanıyor. Bu sıralama, ani iklim değişikliklerinin önüne geçerek bitki örtüsünün ve canlıların bahara sağlıklı bir geçiş yapmasına imkan tanıyor. Özellikle çiftçiler, yüzyıllardır ekim ve dikim planlarını bu geleneksel döngüye göre şekillendiriyor.

CEMRE NEDİR VE NEDEN DÜŞER?

Kelime anlamı "kor ateş" olan cemre, halk inanışında ısınmayı simgeleyen manevi bir güç olarak nitelendiriliyor. Bilimsel olarak güneşin dünyaya daha dik açıyla gelmesiyle başlayan ısınma süreci, Türk kültüründe "cemre düşmesi" şeklinde sembolize ediliyor. Fiziksel bir varlığı olmayan bu kavram, kışın dondurucu etkisinin yerini baharın taze enerjisine bırakmasını temsil ediyor. Günümüzde modern meteoroloji ile harmanlanan bu kadim gelenek, mevsim geçişlerini en yalın ve etkileyici şekilde açıklamaya devam ediyor.

KOKİNA ÇİÇEĞİ'NİN ÖZÜ NEDİR?

Kokina, özellikle aralık ayında vitrinleri süsleyen, parlak kırmızı meyveleriyle hemen dikkat çeken melez bir süs bitkisidir. Adını Yunanca’da "kırmızı" anlamına gelen "kokkino" kelimesinden alır. Ancak, Kokina doğada tek bir bitki olarak yetişmez. Bu göz alıcı demet; yeşil, dikenli yapraklara sahip olan Ruscus aculeatus (Tavşanmemesi) bitkisi ile üzerine özel tel iğnelerle tutturulan kırmızı "silcan" meyvelerinin usta ellerde birleştirilmesiyle oluşur. Dolayısıyla, gördüğünüz her kokina demeti, büyük bir özenin ve zanaatkârlığın ürünüdür.

BU GELENEK NE ZAMAN ALICIYLA BULUŞUR?

Kokina, yılın belirli bir dönemine özgüdür ve genellikle Aralık ayının ortalarından itibaren çiçekçilerin ve sokak satıcılarının en gözde ürünü hâline gelir. En yoğun ilgi, yeni yıl arifesini kapsayan son haftalarda yaşanır. Özellikle İstanbul'da, kokina, yeni yıl hazırlıklarının ve ruhunun belirgin bir simgesi durumundadır. Yeni yılı evlerinde karşılamayı planlayanlar veya sevdiklerine şans getirmesi amacıyla bu bitkiyi armağan etmek isteyenler, kırmızı ve yeşilin bu uyumlu birleşimini, hem dekoratif hem de kültürel anlamı için tercih ederler.

KOKİNA HAKKINDAKİ ESKİ RİVAYETLER NELERDİR?

Kokina çiçeğiyle ilgili nesillerdir anlatılan en yaygın inanç, onun şans ve gerçekleşecek dileklerin habercisi olduğudur. Halk arasındaki anlatıma göre; yeni yılda alınan bir kokinayı, meyveleri çürümeden ve yaprakları bozulmadan bir sonraki yılbaşına kadar muhafaza edebilen kişi, o yıl büyük bir dileğine kavuşur. Bu dilek çoğunlukla "yeni bir ev sahibi olmak" şeklinde dile getirilir. Bu inanış, kokinayı basit bir süs olmaktan çıkarıp, duygusal ve manevi bir anlam yükler.

Ek olarak, bazı inanışlar kokinanın eve negatif enerjiyi engellediğini, bereketi artırdığını ve huzuru pekiştirdiğini belirtir. Bu sebeple, yıl boyunca evin bir köşesinde saklanan kokina, pek çok kişi için aynı zamanda koruyucu bir tılsım değeri taşır.

KOKİNANIN KÜLTÜREL VE SİMGESEL DEĞERİ

Kokina, özellikle İstanbul'un tarihi Rum mahallelerinde kök salmış, yeni yılın vazgeçilmez bir sembolüdür. Zamanla bu güzel gelenek, Türk kültürünün de bir parçası olmuş, toplumun her kesiminden insanın ortak yeni yıl alışkanlıkları arasına girmiştir. Kokina üzerindeki kırmızı meyveler bolluğu, aşkı ve yaşam sevincini; canlı yeşil yapraklar ise sağlığı, umudu ve uzun ömrü simgeler. Bu güçlü sembolizm, kokinayı yılın başlangıcına dair güçlü bir umut motivine dönüştürür.

EL EMEĞİYLE ŞEKİLLENEN BİR ZANAAT

Kokina, doğal haliyle hazır bir bitki olmadığı için her bir demeti tamamen el emeğiyle hazırlanır. Kırmızı meyveler, dikenli yeşil gövdeye büyük bir sabır ve hassasiyetle tek tek iğnelenerek sabitlenir. Bu dikkatli ve özenli hazırlık süreci, kokinanın değerini daha da artırır. Kokina, bu yönüyle sadece bir süs bitkisi değil, aynı zamanda geleneksel bir zanaatın yaşatıldığı değerli bir üründür.

Orman Bölge Müdürlüğü yetkilileri, bu önemli girişimle ilgili yaptıkları açıklamada, "Ülkemizin doğal zenginliğini yeniden yemyeşil hâle getirerek gelecek nesillere 'nefes' olmasını sağlamak için tüm vatandaşlarımızın ve medya kuruluşlarımızın desteği kritik önem taşıyor. El birliğiyle çalışarak 11 Kasım'da fidanlarımızı toprakla buluşturacağız," sözlerini dile getirdi.

YEŞİL TÜRKİYE İÇİN FİDAN SAHİPLENME FIRSATI

Geleceğe nefes olacak fidanlara isim vermek ve sahiplenmek isteyen doğaseverler, https://www.gelecegenefes.gov.tr internet adresi üzerinden bu anlamlı kampanyaya dahil olabilecek. Yetkililer, bu seferberliğin temel hedefinin, genç kuşaklara daha yeşil bir Türkiye mirası bırakmak olduğunu vurguladı.

TÜM HALK VE BASIN DAVETLİ: "BİRLİKTE YEŞERTELİM, BİRLİKTE BÜYÜTELİM!"

"Birlikte yeşertelim, birlikte büyütelim!" etkileyici sloganıyla yürütülen bu ulusal kampanya, Kahramanmaraş halkını ve basın mensuplarını da projeye destek olmaya ve fidan dikim etkinliklerine aktif katılım göstermeye davet ediyor.

SOSYAL MEDYA ÜZERİNDEN GELECEK VURGUSU

Bu etkili aksiyonun ardından, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü'nün resmi sosyal medya hesaplarından kritik bir duyuru yapıldı. Yapılan paylaşımda, "Daha nezih, daha yaşanabilir bir çevre için Elbistan Yurdundaki öğrencilerimiz omuz omuza çalıştı! Doğayı himaye etmek, geleceğimizi teminat altına almaktır," ifadeleri kullanıldı.

FARKINDALIK RÜZGARI ESTİ

Bu anlamlı girişim, toplumda sadece farkındalık yaratmakla kalmadı, aynı zamanda çevre bilincinin genç kuşaklar arasında giderek güçlendiğini de kanıtladı. Öğrenciler, sosyal sorumluluk projelerine destek vermenin ve yaşadıkları ortama yarar sağlamanın mutluluğunu hissettiklerini dile getirdi. Gençlerin bu proaktif tutumu, gelecek için umut veren bir tablo çizdi.

Bilimle Dolu 3 Gün

Ücretsiz olarak gerçekleştirilecek etkinlik, her yaştan katılımcıya açık olacak. 7’den 70’e herkesin ilgisini çekecek festivalde, 18 farklı atölye ve 58 ayrı etkinlik ziyaretçilerle buluşacak. Atölyelerde sürdürülebilir enerji kaynakları, geri dönüşüm, çevre dostu teknolojiler, yenilikçi bilim uygulamaları ve doğa bilinci üzerine farkındalık artırıcı çalışmalar yapılacak. Festival boyunca alanında uzman eğitmenler eşliğinde gerçekleştirilecek uygulamalı etkinliklerde katılımcılar, sürdürülebilir yaşamın önemini deneyimleyerek öğrenme fırsatı bulacak.

Geleceğe Yön Veren Bilim Şöleni

TÜBİTAK tarafından organize edilen ve Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesinin katkılarıyla hayata geçirilen SÜRBİLFEST, 3 gün boyunca 10.00 – 17.00 saatleri arasında ziyaretçilerini ağırlayacak. Festival, çocuklardan yetişkinlere kadar geniş bir kitleye hitap ederek, bilime ve çevreye duyarlı nesillerin yetişmesine katkı sunmayı hedefliyor. Büyükşehir Belediyesinden yapılan açıklamada, tüm vatandaşlar bilim dolu bu etkinliğe davet edildi. Açıklamada, “Sürdürülebilir bir geleceğin temeli farkındalıktan geçiyor. Bu anlamda her yaş grubundan vatandaşımızı bilimle iç içe, eğlenceli ve öğretici etkinliklerin yer alacağı SÜRBİLFEST’e bekliyoruz” ifadelerine yer verildi.

Bilim, Doğa ve Toplum Aynı Çatıda

Festival süresince gerçekleştirilecek etkinliklerle, bilimin günlük yaşamdaki rolü, doğayla uyumlu teknolojiler ve çevre bilinci konularında farkındalık oluşturulması hedefleniyor. Ayrıca çocukların ve gençlerin bilime olan ilgisinin artırılması, araştırma ve keşfetme kültürünün geliştirilmesi de festivalin ana amaçları arasında yer alıyor.

Gölde su seviyesinin düşmesiyle birlikte daha önce su altında kalan alanlar gün yüzüne çıkarken, bazı bölgelerde kıyı şeridi kilometrelerce geriledi. Özellikle göl çevresindeki tarım arazileri ve sulak alanların kuruması, geçimini bu alanlardan sağlayan halkı zor durumda bırakıyor.

Orhan Emen isimli vatandaş, "Van Gölü'nün su seviyesi son 5 yıl içinde yaklaşık 2 metreye yakın düşüş gösterdi. Bu sadece yağışların azalmasıyla açıklanamaz. Aynı zamanda sıcaklık artışları, buharlaşmanın artması ve insan kaynaklı su kullanımı da bu süreçte etkili" dedi.

PARÇALI GÜNEŞ TUTULMASININ ZAMANLAMASI VE GÖRSEL ETKİSİ

21 Eylül 2025'te yaşanacak olan parçalı Güneş tutulması, Türkiye saatiyle 20.30 civarında başlıyor. Gökbilimcilerin hesaplamalarına göre, Ay'ın Güneş'in bir bölümünü en net şekilde kapatacağı an saat 22.40 olarak belirlendi. Bu eşsiz anda, Güneş, hilal şeklini alacak ve gökyüzünde dikkat çekici bir görüntü oluşturacak.

Yaklaşık 4 saat sürecek olan bu kozmik olay, gece yarısını biraz geçtikten sonra etkisini yitirmeye başlayacak ve 22 Eylül saat 00.53'te sona erecek. Bu tutulma, dünyanın farklı bölgelerindeki gözlemciler için unutulmaz anlar yaşatacak.

TÜRKİYE'DEN GÖRÜLEBİLECEK Mİ?

Ne yazık ki, 21 Eylül'de gerçekleşecek olan parçalı Güneş tutulması Türkiye'den izlenemeyecek. Tutulmanın rotası Güney Yarım Küre'den geçtiği için, ülkemiz bu hattın dışında kalıyor ve bu nedenle çıplak gözle izleme imkanı bulunmuyor. Bu durum, gök olayına tanıklık etmek isteyenleri hayal kırıklığına uğratacak.

BİTKİLERİNİZİ KURTARMAK İÇİN İLK ADIM

Çiçeklerinizi canlandırmak için sabırlı ve bilinçli bir yaklaşım gerekiyor. Toprak değişimi, köklerin hassas temizliği ve düzenli bakım, bitkinizin yeniden canlı bir görünüme ulaşmasını sağlıyor. Peki, solgunlaşan bir çiçeği eski zarafetine nasıl döndürebilirsiniz? İşte izlemeniz gereken detaylı yol haritası.

TOPRAĞI TİTİZLİKLE İNCELEYİN

Çiçeklerin çürümesinin en yaygın sebebi aşırı sulama oluyor. Bitkinizin toprağının aşırı ıslak olup olmadığını kontrol etmeniz önem taşıyor. Eğer toprak aşırı nemliyse, bitkiyi dikkatlice saksıdan çıkarın ve yeni, kuru bir toprağa aktarın. Bu işlem, köklerin nefes almasını ve çürümenin durmasını sağlıyor.

KÖKLERİ HASSASÇA TEMİZLEYİN

Saksıdan çıkardığınız bitkinin köklerini inceleyin. Eğer köklerde siyahlaşma, kahverengileşme veya yumuşaklık fark ederseniz, bu çürük kısımları dezenfekte edilmiş kesici bir aletle nazikçe ayırın. Sadece sağlıklı ve diri görünen kökler kalana kadar bu işleme devam edin. Bu temizlik, bitkinin kalan sağlıklı kısımlarının gelişimini teşvik ediyor.

DÜZENLİ VE DOĞRU SULAMA PROGRAMI UYGULAYIN

Canlandırma sürecinde bitkinizi aşırı sulamaktan kaçınmanız hayati önem taşıyor. Bitkinin suya olan ihtiyacını gözlemleyin ve sadece toprağın üst yüzeyi kuruduğunda sulama yapın. Parmağınızı toprağa batırarak nem seviyesini kontrol etmeniz, ideal sulama zamanını anlamanıza yardımcı oluyor.

UYGUN IŞIK VE HAVA KOŞULLARI SAĞLAYIN

Çiçeğinizin türüne göre, doğrudan ve yakıcı güneş ışığı almayan, fakat bolca aydınlık alan bir yere konumlandırmanız gerekiyor. Odanın iyi havalandırılması da bitki köklerinin güçlenmesine ve sağlığına kavuşmasına destek oluyor.

DESTEKLEYİCİ BESİN VE VİTAMİNLERDEN YARARLANIN

Bitki besinleri ve doğal vitamin destekleri, çürümekte olan bir çiçeğin yeniden canlanmasını büyük ölçüde hızlandırabiliyor. Bu dönemde özellikle sıvı formdaki bitki besinleri, bitkinin ihtiyaç duyduğu elementleri doğrudan almasını sağlayarak toparlanma sürecini kolaylaştırıyor.

MEYVE BAHÇELERİNDE YÜZYILIN DON ZARARI

Aylar önce Türkiye genelinde etkili olan ve "yüzyılın don olayı" olarak tanımlanan soğuk hava dalgası, hasat dönemine giren meyve ağaçlarını adeta kuruttu. Başta kayısı, elma ve ceviz olmak üzere birçok meyve türü, beklenmedik soğuklar nedeniyle ciddi hasar aldı.

BİR ELMA BİLE UMUT OLAMADI

Elazığ'ın Baskil ilçesinde yer alan 10 dönümlük bir meyve bahçesi, yaşanan zararın en çarpıcı örneklerinden biri oldu. Don olayı sonrası ağaçların büyük bir bölümü kururken, tüm bahçeden sadece bir adet elma yetişti. Ne var ki, bahçe sahibinin son umudu olan bu elma da çürük çıktı. Çiftçi, yaşadığı hayal kırıklığını "Kocaman 10 dönüm araziden bir tek elma çıktı, o da çürümüş" sözleriyle ifade etti.

ZEYTİNLİKLER MADEN SAHASINA DÖNÜŞEBİLİR: KORUMA KALDIRILDI

Yeni yasal düzenleme, "kamu yararı" adı altında zeytinlik bölgelerde madencilik faaliyetlerinin önünü açıyor. Buna göre Kahramanmaraş'taki zeytinliklerde:

Geçici maden tesisleri kurulabilecek.

Zeytin ağaçları sökülerek başka alanlara taşınabilecek.

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçleri hızlandırılacak, hatta bazı kurumların görüşü alınmasa bile bu durum "olumlu görüş" olarak kabul edilecek.

Bu adımlar, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ile zeytinliklere sağlanan güçlü korumayı fiilen ortadan kaldırıyor.

ZİRAAT MÜHENDİSİ BOZGEYİK UYARIYOR: "GERİ DÖNÜLEMEZ ZARARLAR KAPIDA"

Ziraat Mühendisi Karaca Bozgeyik, yeni düzenlemeyi değerlendirirken Kahramanmaraş özelinde önemli uyarılarda bulundu. Bozgeyik, "Bu yasa değişikliği, zeytinliklerin koruma statüsünü açıkça deliyor. Daha önce benzer girişimler Danıştay tarafından iptal edilmişti. Ancak bu kez düzenleme doğrudan yasa yoluyla getiriliyor ve Cumhurbaşkanı'nın onayına sunulacak. Bu nedenle yargı süreci yeniden başlayabilir" dedi.

Bozgeyik, özellikle ÇED süreçlerinin zayıflatılmasının, çevresel denetimlerin işlevsiz hale gelmesi anlamına geldiğini vurguladı. "ÇED raporu alınmasa dahi projeler onaylanmış sayılacak. Bu durum, zeytinliklerle birlikte Kahramanmaraş'ın tüm doğal alanlarının ciddi tehdit altına girmesi demek" şeklinde konuştu.

ZEYTİNLİKLER VE İKLİM HEDEFLERİ ARASINDAKİ ÇELİŞKİ

Yeni yasal düzenleme, Türkiye'nin 2053 net sıfır karbon hedefleriyle de büyük bir çelişki barındırıyor. Zeytinlikler, aynı zamanda karbon yutak alanları olarak ekolojik dengeyi koruyan kritik bölgeler arasında yer alıyor. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB), Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) ve Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı (TEMA) gibi önemli kuruluşlar, yasanın bu haliyle iklim politikaları ve uluslararası çevre sözleşmeleriyle uyumsuz olduğunu belirtiyor.

KAHRAMANMARAŞ İÇİN RİSK BÜYÜK

Kahramanmaraş, son yıllarda zeytin üretiminde önemli bir merkez haline geldi. Genişleyen zeytinlik alanlar, hem kırsal kalkınmayı hem de yerel ekonomiyi güçlendiriyor. Ancak yeni düzenleme, bu değerli tarım alanlarının enerji veya maden projeleri için dönüştürülmesinin önünü açarak Kahramanmaraş'ın tarımsal üretimini ve kırsal yaşamını büyük bir riske atıyor.

Zeytin üreticileri, ağaçların taşınmasının veya yeni alanlara dikilmesinin kağıt üzerinde çözüm gibi görünse de, zeytinin toprağa ve iklime olan hassas bağlılığı nedeniyle bunun uygulanabilir olmadığını özellikle vurguluyor.

HUKUKİ MÜCADELE KAPIDA

2022 yılında Danıştay, benzer bir düzenlemeyi anayasal koruma ilkelerine aykırı bularak iptal etmişti. Ancak mevcut değişiklik yasa ile getirildiği için yargı süreci daha uzun ve karmaşık olacak. Yine de hukukçular, anayasa, çevre koruma yasaları ve uluslararası sözleşmelere dayanarak itirazların gündeme geleceğini belirtiyor. Kahramanmaraş'ın yeşil geleceği için hukuki mücadelenin başlayacağı öngörülüyor.

2 - 3 Temmuz tarihlerinde TBMM Genel Kurulu’nda görüşülen ve kabul edilen kanun, iklim krizine karşı sera gazı azaltım ve uyum politikalarını güçlendirmekten ziyade, temiz havayı alınıp satılabilen bir meta haline getiren Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) yasal zemine oturtmayı öncelik haline getirdi. Bu sistemle şirketlere yeni kazanç alanları açılırken, toplumsal adalet ve iklim adaleti hedefleri geri planda bırakıldı.

TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, yasanın bir "İklim Kanunu" değil, bir "Emisyon Ticaret Sistemi Kanunu" niteliği taşıdığına işaret ederek, "Toplumun ve doğanın geleceğini ilgilendiren böylesine kritik bir yasanın hazırlık sürecinde, ne yazık ki katılımcı ve şeffaf bir süreç işletilmedi. İklim krizinin olumsuz etkilerini azaltmaya yönelik bütüncül ve bilim temelli bir çözüm haritası yerine, ekonomik kaygıları önceleyen dar bir çerçeve sunuldu. Sonuç, toplumu ve doğayı değil, emisyon ticaretini önceliklendiren bir yasa oldu." şeklinde konuştu.

Paris Anlaşması ve bilimsel gerçekler gözetilmedi

Kanunun bu hali ile bilimsel gerçekleri gözetmediğine dikkat çeken Ataç, "Bu yaklaşım, Paris Anlaşması’nın ruhuyla da çelişmektedir. Paris Anlaşması ile belirlenen, küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlandırma hedefi, Türkiye’nin de taraf olduğu en önemli uluslararası taahhütlerden biridir. Ancak, kabul edilen İklim Kanunu’nda bu kritik hedefe açık bir şekilde yer verilmedi; 2053 yılı net sıfır emisyon hedefi dahi bağlayıcı bir hüküm olarak tanımlanmadı." dedi. Dünya genelinde birçok iklim yasasının, bu tür hedefleri açık, net ve denetlenebilir biçimde içerdiğini, Türkiye’nin İklim Kanunu’nun ise bu yönüyle bilimsel gerçeklerle ve taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla çeliştiğini belirtti.

Fosil yakıtlardan çıkış ve adil geçiş yok sayıldı

Yasanın en çarpıcı eksikliklerinden bir diğeri de fosil yakıtlardan çıkışa dair net bir yol haritası sunulmaması oldu. Oysa insan faaliyetleriyle birlikte olumsuz etkileri gitgide artan iklim krizine karşı etkin mücadele, fosil yakıt kullanımının aşamalı olarak azaltılmasını zorunlu kılıyor.

Ayrıca iklim krizi ile toplumdaki sosyal eşitsizlikler derinleşirken; kadınlar, çocuklar, çiftçiler, emekçiler ve yoksullar gibi en kırılgan grupların korunması hayati önem taşıyor. Ne yazık ki, kanunda bu grupların ihtiyaçlarına yönelik de somut bir güvence bulunmuyor.

Tüm bunların yanında, ETS gelirlerinden sadece yüzde 10’unun kimseyi geride bırakmayacak, başta işçiler, aileleri ve yöre halkını kapsayan adil geçiş uygulamalarına ayrılması ise kanunun yurttaşları değil sermayeyi önceliklendirdiğini açıkça gösteriyor.

Tüm bu düzenlemelerin doğayı ve toplumu korumak için oldukça yetersiz kaldığını vurgulayan Ataç, "İklim krizinin olumsuz etkilerine karşı atılması gereken adımlar, bilimsel gerçeklerle uyumlu ve toplumun tüm kesimlerinin ihtiyaçlarını gözeten bir yaklaşımla şekillenmeli. İklim Kanunu ise fosil yakıtlardan çıkış ve adil geçiş gibi hayati konuları gözetmiyor. Üstelik kanunda tüm bu faaliyetleri izleyecek ve denetleyecek bağımsız bir denetleme kuruluşu da yer almıyor." şeklinde konuştu.

"İklim Kanunu ile kaybeden doğa ve insan oldu"

TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, daha yaşanabilir bir gelecek için tüm doğal varlıklarımızın korunmasının ve kamu yararının her şeyin önünde tutulmasının şart olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

"İklim Kanunu ile kaybeden doğa ve insan oldu. TEMA Vakfı olarak bu kanunun, doğayı ve toplumu koruyacak adımlar içermediğini, bilimsel temele dayanmayan, katılımcı olmayan ve toplumsal adalet ilkelerini göz ardı eden bir düzenleme olduğunu düşünüyoruz. Bu haliyle kanun, Türkiye’nin iklim krizine karşı etkin ve bütüncül bir mücadele yürütmesini engelleme riski taşıyor. Beklentimiz, bu büyük eksiklikleri barındıran kanunun, daha fazla zarara yol açmadan Anayasa Mahkemesi’nden dönmesidir."

Uzmanlar, bu olumsuz tablonun yalnızca doğayı değil, insan hayatının sürdürülebilirliğini de tehlikeye soktuğunu belirtiyor. Çünkü toprak kaybı, gıda güvencesini ortadan kaldırırken, toplumsal refahı da tehdit ediyor.

KURAKLIK TEHDİDİ BÜYÜYOR

İklim değişikliği ve insan kaynaklı çevresel bozulmalar, her geçen yıl etkisini daha da ağırlaştırıyor. Bilim insanlarının öngörüsüne göre, gerekli adımlar atılmazsa yüzyılın sonunda kurak alanların büyüklüğü Türkiye’nin 7,5 katına ulaşabilir. Bu ise yalnızca çevre felaketi anlamına gelmiyor; aynı zamanda ekonomik krizleri ve toplumsal huzursuzlukları da beraberinde getirebilir.

BM’DEN ÇAĞRI: TOPRAĞI ONAR, GELECEĞİ KAZAN

Birleşmiş Milletler, 17 Haziran Dünya Çölleşme ve Kuraklıkla Mücadele Günü’nün 2025 teması olarak “Araziyi Onar, Fırsatları Ortaya Çıkar” başlığını seçti. Bu tema, yalnızca doğaya değil, aynı zamanda ekonomiye ve topluma da katkı sağlayacak çözümler üretmeye vurgu yapıyor.

“TOPRAĞA YATIRIM, GELECEĞE YATIRIMDIR”

TEMA Vakfı Şanlıurfa İl Temsilcisi Prof. Dr. Ali Rıza Öztürkmen, konuya ilişkin değerlendirmesinde, çölleşme ile mücadelenin sadece çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir sorumluluk olduğunu söyledi.

Öztürkmen, “Toprak kaybını önlemek, doğayla uyumlu tarım uygulamalarını yaygınlaştırmak ve ekosistemimizi korumak zorundayız. Unutulmamalıdır ki doğaya yapılan her yatırım, aslında gelecek nesiller için atılan en değerli adımdır” ifadelerini kullandı.

Paylaşımda, üreticinin eli toprağa değdiğinde arkasında mühendislerin yıllar süren emeği, sabrı ve bilgisinden doğan yerli ve milli çeşitler olduğuna dikkat çekilirken, şu bilgilere yer verildi:

"2025 yılında 21 farklı tür, 35 çeşit, 9 hat olmak üzere bugüne kadar toplam 1048 çeşit tarla bitkisi (arpa, ekmeklik buğday, makarnalık buğday, ayçiçeği, çörekotu, ketencik, kinoa, kuru bezelye, kuru fasulye, mavi ayrık, mürdümük, nohut, pamuk, patates, rodos otu, tritikale, tütün, yem bezelyesi, yerfıstığı, yulaf, zerdeçal), 8 farklı tür 25 çeşit olmak üzere bugüne kadar 1068 çeşit bahçe bitkisi (fındık, üzüm, incir, zeytin, muz, gül, kasımpatı, karanfil) tescil edildi. "

FARKINDA MISINIZ KAMPANYASI START ALDI!

Sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda atık yönetimine odaklanarak gelecek nesillere temiz bir çevre bırakmayı amaçlayan bu proje kapsamında, Sıfır Atık Vakfı "Farkında mısın?" adında yeni bir kampanya başlattı. 5 Haziran Dünya Çevre Günü'ne özel hazırlanan kampanya, şehirlerin dört bir yanındaki billboard, LED ekran ve reklam panolarında kendine yer buldu. Bu görseller, gıda, tekstil, ilaç atıkları ile su ve elektrik israfının çevreye verdiği zararları çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor.

Görsellerde yer alan, "Farkında mısın? Atık değil, alışkanlık kirletiyor", "Farkında mısın? Attığın her şey sana döner", "Farkında mısın? Balıklar değil, atıklar çoğalıyor", "Farkında mısın? Gereksiz olan, geleceği tehdit eder", "Farkında mısın? Kağıt bir çöp değil, ağaçtır", "Farkında mısın? Moda geçer, tahribat kalır" ve "Su akar ama sonsuz değil" gibi mesajlar, vatandaşların çevreye duyarlılığını artırmayı hedefliyor. Kampanya için hazırlanan kamu spotu da televizyon ve radyo kanallarında izleyici ve dinleyiciyle buluştu. Kamu spotu, su, yemek, elektrik, ilaç ve kağıt israfının farkında olmadan geleceği nasıl tükettiğimize dikkat çekerek, "Farkındalık küçük bir adımla başlar. İsrafa karşı ilk adım, farkında olmak" mesajını verdi.

GELECEK, FARKINDALIKLA YEŞERECEK DİYEN EMİNE ERDOĞAN

Emine Erdoğan, 5 Haziran Dünya Çevre Günü vesilesiyle "Farkında mısın?" kampanyasına dair sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, çarpıcı gerçeklere değindi: "Farkında mıyız? Her yıl yaklaşık 11 milyon ton plastik atık, göllere, nehirlere, denizlere ulaşıyor. Plastiklerin parçalanmasıyla oluşan mikroplastikler, gıdamıza, suyumuza, hatta soluduğumuz havaya sızıyor. Yani farkında olmadan canımıza karışıyor. Bugün bu vahim tabloya dur demezsek, veriler yakın gelecekte çevreye sızan plastik miktarının yüzde 50 artacağını söylüyor."

Erdoğan sözlerine şöyle devam etti: "İşte bu yüzden Sıfır Atık Hareketi, sadece bir proje değil; farkındalığın, vicdan eksenli ve bilinçli bir insanlığın yol haritasıdır. Tek yapmamız gereken, tamir ettirmek, dönüştürmek ve yeniden kullanmak. 5 Haziran Dünya Çevre Günü, hepimiz için bir milat olsun. Plastik kirliliğine karşı tek yürek mücadele edelim. Toprağın diliyle konuşalım, suyun çağrısına kulak verelim. Farkında olanlardan olalım. Zira gelecek, farkındalıkla yeşerecek."

KÜRESEL BİR GİRİŞİM: SIFIR ATIK HAREKETİ

Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayelerinde başlatılan bir girişimdi. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin öncülüğünde ve 105 ülkenin ortak sunuculuğuyla "sıfır atık" kararını oybirliğiyle kabul etti ve 30 Mart'ı "Uluslararası Sıfır Atık Günü" ilan etti.

30 Mart 2023'te BM Genel Kurul Salonu'nda gerçekleşen ilk Uluslararası Sıfır Atık Günü etkinliğinde Emine Erdoğan ana konuşmacı olarak yer aldı. Bu etkinlikte BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, "BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu"nun kurulacağını duyurarak Emine Erdoğan'a başkanlık teklif etti. Emine Erdoğan, bu teklifi kabul ederek 12 Nisan 2023'te resmen kurulan kurulun başkanlığını üstlendi.

BM 78. Genel Kurulu kapsamında Emine Erdoğan'ın liderliğinde New York'taki Türkevi'nde "Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru" etkinliği düzenlendi. Bu önemli etkinlikte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı"na ilk imzayı attı. Dijital platforma taşınan ve bireysel imzaya açılan bu beyanı, bugüne kadar aralarında 40'tan fazla devlet ve hükümet başkanı ile eşi ve uluslararası üst düzey temsilcinin de bulunduğu 112 ülkeden yaklaşık 15 bin kişi imzaladı.

Küresel çevre sorunlarına dikkat çekmek ve ortak eylemi teşvik etmek amacıyla her yıl, 5 Haziran’da kutlanan Dünya Çevre Günü, önemli bir farkındalık günü niteliği taşıyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) öncülüğünde bu yıl "Plastik Kirliliğine Son Ver – Beat Plastic Pollution" temasıyla gezegenimizi plastik kirliliğinden kurtarmak için acil bir çağrı yapılıyor.

Plastik her yerde: Toprakta, suda, hatta vücudumuzda

Gözle görülemeyecek kadar küçük plastik parçaları olan ve gezegenimizin her köşesine sızan mikroplastikler, bugün yalnızca deniz canlılarında değil; insan plasentasında, akciğer dokusunda ve kan dolaşımında dahi tespit ediliyor.

TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, bu durumun yaşamın devamlılığı için ciddi bir tehdit oluşturduğuna dikkat çekerek, "Plastik kirliliği, halk sağlığını ciddi biçimde tehdit eden yapısal bir krizdir. Pasifik Okyanusu’nda oluşan ve ‘7. Kıta’ olarak anılan 1,6 milyon kilometrekarelik plastik yığını – Türkiye’nin iki katından büyük – bu kirliliğin ulaştığı küresel boyutu açıkça ortaya koyuyor. Günde yaklaşık 2 bin çöp kamyonu dolusu plastik atık denizlere, nehirlere ve göllere karışıyor. Her yıl ise yaklaşık 19 ila 23 milyon ton plastik su ekosistemlerine taşınarak doğal yaşam alanlarını bozuyor ve biyolojik çeşitliliği tehdit ediyor." ifadelerinde bulundu.

"Plastik kirliliği sadece bir atık sorunu değil, iklim krizinin görünmeyen yakıtıdır"

Plastik kirliliğinin iklim sistemlerini de doğrudan etkilediğine işaret eden Ataç, bu kirliliğin doğal yaşam alanlarını ve ekosistemleri bozarak iklim değişikliğine uyum sağlama kapasitelerini azalttığını; milyonlarca insanın geçim kaynakları, gıda üretim olanakları ve sosyal refahı üzerinde doğrudan olumsuz etkiler yarattığını belirtti:

"Plastik kirliliği sadece bir atık yönetim sorunu değil, iklim krizinin görünmeyen yakıtıdır. Tek kullanımlık plastik üretiminin yaklaşık %98’i fosil yakıtlara ve petrokimyasallara dayanıyor. Yani petrolden plastiğe, plastikten krize uzanan bir döngüyle karşı karşıyayız. Fosil yakıt bazlı plastiklerin üretimi, kullanımı ve bertarafı sırasında ortaya çıkan sera gazı emisyonlarının, 2040 yılına kadar küresel karbon bütçesinin %19’una ulaşacağı öngörülüyor. Bu nedenle plastik kirliliği artık iklim krizinin doğrudan bir bileşenidir."

Türkiye’nin kapsamlı ve bağlayıcı bir plastik stratejisine ihtiyacı var

TEMA Vakfı, plastik kirliliğiyle mücadelede politika izleme, karar verici kurumlarla diyalog geliştirme ve kamuoyunu bilinçlendirme çalışmaları yürütüyor. Bu kapsamda Ataç, Türkiye’de yürürlükte olan yasal düzenlemelerin önemli adımlar içerdiğini, ancak tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması ve üretici sorumluluğunun artırılması gibi alanlarda daha güçlü ve bağlayıcı stratejilere ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

2019’da başlayan plastik poşet ücretlendirme ve Depozito Yönetim Sistemi gibi uygulamaların olumlu ancak sınırlı etkiler yarattığını vurgulayan Deniz Ataç, "Plastik üretimini azaltmaya yönelik açık hedeflerin henüz belirlenmediğini görüyoruz. Türkiye'nin hâlâ Avrupa’dan en fazla plastik atık ithal eden ülkelerden biri olması, bu krizin başka bir boyutuna işaret ediyor. Geri dönüştürülemeyen atıkların büyük kısmı yakılarak bertaraf ediliyor; bu süreçte 1 ton plastiğin yakılmasıyla 2,9 ton karbondioksit salınıyor. Bu sorunu ancak doğa ile uyumlu, döngüsel bir üretim ve tüketim modeliyle aşabiliriz." ifadeleriyle somut adımlar atılması gerektiğine dikkat çekti.

Çözüm mümkün: Doğayla uyumlu bir yaşam için harekete geçmeliyiz

Plastik kirliliğini durdurmanın mümkün olduğunu, ancak bunun için üretim ve tüketim sistemlerinde köklü bir dönüşüme ihtiyaç duyulduğunu vurgulayan Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, toplumun tüm kesimlerini birlikte harekete geçmeye çağırdı:

"Tüketimi en baştan azaltmalı, tek kullanımlık ürünlerin (plastik su şişesi, plastik çatal, kaşık, bardak, pipet, poşet, ambalaj, plastik kaplar vb.) yerine yeniden kullanılabilir alternatifleri tercih etmeli, atıkları kaynağında ayrıştırmalı ve yerel yönetimleri bu sürece aktif şekilde dâhil etmeliyiz. Bireylerin, kurumların ve karar vericilerin bu dönüşümün bir parçası olması gerektiğine inanıyoruz. Bugün değilse, ne zaman?"

Son olarak bu dönüşümün yalnızca sistemler düzeyinde değil, bireylerin sürdürülebilir yaşam alışkanlıklarında da gerçekleşmesi gerektiğini belirten Ataç, erken yaşta kazandırılan doğa farkındalığının önemine dikkat çekti. Bu kapsamda, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Millî Eğitim Bakanlığı iş birliği ve Tetra Pak Türkiye’nin desteğiyle yürüttükleri Sıfır Atık Eğitim Projesi ile çocukların doğa dostu alışkanlıklar ve atık yönetimi konusunda farkındalık kazandırmayı hedeflediklerini dile getirerek bugüne kadar, yaklaşık 1 milyonun üzerinde çocuğa ve 120 bin öğretmene ulaştıklarını kaydetti. Sıfır atık yaklaşımının yalnızca geri dönüşümü kapsamadığına; özellikle esas olanın daha az tüketmek, başta plastikler olmak üzere atık miktarımızı azalmak, yeniden kullanmak ve tamir etmek gibi alışkanlıklara dikkat çeken proje içerikleri sayesinde, doğal varlıkların korunması ve atık yönetimi konularında farkındalık oluşturulması amaçlanıyor.

Çevre kirliliği nedeniyle İSKİ’ye Çevre Kanunu’na istinaden 3 milyon 343 bin 688 TL ceza uygulanmıştır ve sorumlularla ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulacaktır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur" denildi.

KİMYASAL ATIK ŞÜPHESİ GÜNDEMDE

Bölge sakinleri, balık ölümlerinin nedenine ilişkin endişelerini dile getirerek, olayın dereye karışan kimyasal atıklardan kaynaklanmış olabileceğini ifade etti. Özellikle yukarı bölgelerde yer alan bazı çiftliklerden suya sızan zararlı maddelerin bu felakete yol açtığı düşünülüyor. Ölü balıkların oluşturduğu kötü koku, çevre köylerdeki yaşam kalitesini de olumsuz etkiliyor.

BÖLGE HALKI YETKİLİLERE ÇAĞRIDA BULUNDU

Hem doğanın hem de geçim kaynaklarının tehdit altında olduğunu belirten mahalle halkı, ilgili kurumların derhal harekete geçmesini istiyor. Balıkçı esnaflarından Celal Koska, durumun ciddiyetine dikkat çekerek, İl Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğü ile Tarım ve Orman İl Müdürlüğü’nün bölgede acil inceleme yapması gerektiğini vurguladı.

DETAYLI ARAŞTIRMA TALEBİ

Mahalleli, yaşanan ekolojik krizin sadece balıkları değil, tüm dere ekosistemini etkileyebileceği uyarısında bulundu. Bölgede yapılacak bilimsel analizlerle suyun kimyasal yapısının incelenmesi ve sorumlu kişi veya kurumların tespit edilerek gerekli yasal işlemlerin başlatılması bekleniyor.

ÜRETİCİ ABBAS DEMİR'DEN UMUT DOLU AÇIKLAMALAR

Turunçgil yetiştiricisi Abbas Demir, sahip olduğu arazilerin soğuk hava olaylarından ciddi şekilde etkilendiğini dile getirerek, "Şubat ayının 21'i ile 25'i arasındaki şiddetli don olayı nedeniyle bahçelerimizde büyük hasar oluştu. Ağaçlarımız ne kadar çabalasak da eski canlılığına kavuşamadı, taze sürgünler veremedi. Emek verdik, gözümüz gibi baktık ancak yeniden yeşermelerine imkan kalmadı. Bu nedenle mecburen kesmek zorunda kaldık, çiftçinin durumu gerçekten zor. Ancak pes etmeyeceğiz, yorulmayacağız ve tekrar fidan dikerek üretmeye devam edeceğiz. Üretimden vazgeçen bir toplumun geleceği karanlıktır, biz üretmeyi sürdüreceğiz. Kimsenin endişesi olmasın" şeklinde konuştu.