Orta Doğu’da tırmanan gerilim, enerji piyasalarını sarsmaya devam ediyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonları sonrası Hürmüz Boğazı’nda sevkiyatın durma noktasına gelmesi, brent petrolün varil fiyatını 80 doların üzerine taşıdı. Küresel çaptaki bu artış, yurt içinde benzin ve motorin fiyatlarına yüklü zam yapılacağı beklentisini oluşturdu. Ekonomi yönetimi, artan maliyetlerin enflasyon üzerindeki baskısını kırmak amacıyla Eşel Mobil Sistemi’ni yeniden uygulamaya koydu.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Hükümet, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmanın tüketici bütçesine doğrudan yansımasını engellemek için vergi düzenlemesine gitti. Eşel Mobil Sistemi, pompa fiyatlarındaki artışın Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) miktarından düşülerek karşılanması esasına dayanıyor. Bu mekanizma sayesinde uluslararası piyasada petrol fiyatları yükselse dahi, devlet kendi vergi gelirinden feragat ederek vatandaşı koruyor. Sistemin geçici olarak uygulanmasıyla birlikte, akaryakıt fiyatlarının piyasa dengesi yeniden sağlanana kadar sabit kalması hedefleniyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIR?
Sistem, fiyat artışlarını otomatik bir vergi ayarlama mekanizmasıyla yönetiyor. Normal şartlarda döviz kuru veya petrol fiyatı yükseldiğinde bu fark doğrudan pompa fiyatına ekleniyor. Ancak Eşel Mobil Sistemi devredeyken süreç şu şekilde işliyor:
-
Brent petrol veya döviz kurundaki artış nedeniyle akaryakıt maliyeti yükselir.
-
Oluşan zam tutarı, o üründen alınan ÖTV miktarından aynı oranda indirilir.
-
Böylece tüketicinin ödediği nihai pompa fiyatı değişmez veya çok sınırlı seviyede kalır.
-
Petrol fiyatları düştüğünde ise devlet, azalış tutarının yüzde 75’ine kadar olan kısmı tekrar ÖTV olarak yerine koyar ve vergi kaybını telafi eder.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ ÖRNEĞİ
Sistemin işleyişini bir örnekle açıklamak gerekirse; 30 TL olan benzin fiyatının 10 TL’sinin ÖTV olduğunu varsayalım. Petrol fiyatlarındaki artış sebebiyle benzine 3 TL zam gelmesi durumunda, normal şartlarda fiyatın 33 TL olması gerekir. Eşel Mobil Sistemi devreye girdiğinde devlet, 10 TL olan ÖTV tutarını 7 TL’ye indirir. Bu sayede maliyet artışı vergi ile sübvanse edilir ve vatandaşın ödediği tutar yine 30 TL seviyesinde kalır.
