Next
İdris-i Bitlisî; 15. yüzyılın ikinci yarısı ile 16. yüzyılın başlarında yaşamış önemli bir devlet adamı, tarihçi, müellif ve edebiyatçıdır. Kaynaklarda Molla İdris, Mevlânâ İdris adlarıyla da geçen Bitlisî, aynı zamanda Hakîmüddin ve Kemâleddin unvanlarıyla anılmıştır.
-
Kökeni ve Eğitimi: Doğum tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte 15. yüzyılın ortalarında (bazı kaynaklara göre 18 Ocak 1457) dünyaya geldiği kabul edilmektedir. Babası, Bitlis'in önde gelen alim ve şeyhlerinden Hüsameddin Ali el-Bidlisî'dir. Gençlik yıllarında İslam ilimleri, edebiyat ve devlet yönetimi alanında güçlü bir eğitim almıştır.
-
Akkoyunlu Dönemi: Devlet hizmetindeki ilk önemli dönemi Akkoyunlu sarayında geçmiştir. Uzun Hasan'dan sonra Yakup Bey, Rüstem ve Elvend Bey dönemlerinde nişancılık, divan katipliği ve hanedan çocuklarına lalalık gibi kritik görevler üstlenmiştir.
OSMANLI HİZMETİ VE DOĞU SİYASETİNDEKİ ROLÜ
Safevîlerin bölgede güç kazanması ve Akkoyunlu düzeninin çözülmesi üzerine Osmanlı Devleti'ne yönelen Bitlisî, özellikle II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde ön plana çıkmıştır.
-
II. Bayezid Dönemi ve Heşt Behişt: Padişahın isteği üzerine Osmanlı hanedanının tarihini Farsça ve edebi bir dille kaleme alarak Heşt Behişt (Sekiz Cennet) adlı ünlü eserini hazırlamış ve 1506 yılında II. Bayezid'e sunmuştur.
-
Yavuz Sultan Selim ve Doğu Politikası: Mısır ve Hac seyahatlerinin ardından Yavuz Sultan Selim tarafından İstanbul'a yeniden çağrılan Bitlisî; Çaldıran Seferi'ne katılmış, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki yerel beylerle (Kürt beyleriyle) temas kurarak bölgenin Osmanlı yönetimine bağlanmasında önemli bir diplomatik rol oynamıştır. Ayrıca Diyarbakır'da kazaskerlik yapmış ve Bıyıklı Mehmed Paşa'nın Mısır Seferi sırasında şehir yönetimine vekalet etmiştir.
ESERLERİ VE VEFATI
Tarih, siyaset, ahlak, tasavvuf, tıp ve kozmoloji gibi birçok farklı alanda Farsça, Arapça ve Türkçe eserler kaleme alan İdris-i Bitlisî, Kasım 1520'de İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. Kabri İstanbul Gümüşsuyu civarındaki bir hazirede bulunmaktadır.
