Zonguldak'ın Kilimli ilçesine bağlı Gelik beldesinde faaliyet gösteren özel bir kömür ocağındaki patlama, yer altı madenciliğindeki en kritik güvenlik faktörlerini tekrar odağa taşıdı. 23 Ekim 2026 tarihinde gerçekleşen olayda yaşanan can kayıpları ve yaralanmalar, maden galerilerinde biriken metan gazının yol açtığı riskleri, patlama şartlarını ve uygulanması zorunlu yasal barajları yeniden tartışmaya açtı.

Ömer Demirbağ Kimdir, Kaç Yaşında ve Nereli? Dr. Ömer Demirbağ'ın Hayatı, Babası ve Eserleri
Ömer Demirbağ Kimdir, Kaç Yaşında ve Nereli? Dr. Ömer Demirbağ'ın Hayatı, Babası ve Eserleri
İçeriği Görüntüle

GRİZU PATLAMASI NEDİR?

Grizu, yer altındaki kömür damarlarında hapsolan metan gazının, ocağın içerisindeki oksijenle birleşerek patlayıcı özellik kazanmış halidir. Kömürün oluşumu esnasında doğal bir süreç olarak açığa çıkan bu gaz, galerilere sızarak birikir. Yetersiz havalandırılan ortamlarda hava ile karıştığında, en ufak bir tetikleyici faktörle büyük yıkımlara yol açabilen kimyasal bir tehdide dönüşür.

GRİZU PATLAMASI NEDEN OLUR?

Patlamanın ana sebebi, tahliye edilemeyen metan gazının yoğunlaşması ve bir ısı kaynağıyla temas etmesidir. Maden içerisindeki havalandırma kapasitesinin yetersiz kalması, gaz sızıntısının aniden artması ve ortamdaki metanın tahliye edilememesi risk tablosunu ağırlaştırır. Biriken bu gaz kütlesi; elektrikli ekipmanlardan çıkan küçük bir kıvılcım, ekipmanların sürtünmesinden doğan yüksek ısı veya herhangi bir açık alevle buluştuğunda anında tepkimeye girer.

GRİZU PATLAMASI NASIL GERÇEKLEŞİR?

Kimyasal olarak grizu patlamasının yaşanması için havadaki metan oranının hacimsel bazda yüzde 5 ile yüzde 15 aralığına ulaşması gerekir. Karışımın tutuşması için yaklaşık 650 derecelik bir sıcaklık eşiği bulunsa da, elektrik tesisatındaki mikro kıvılcımlar bu reaksiyonu kolaylıkla başlatır. Tutuşma anında ortaya çıkan muazzam sıcaklık ve genleşen gazlar, galeri hatlarında yıkıcı bir basınç dalgası oluşturarak ciddi hasara yol açar.

GRİZU PATLAMASININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Metan gazı tamamen renksiz ve kokusuz bir yapıya sahiptir; bu durum insan duyularıyla tespit edilmesini imkansız kılar. Dolayısıyla patlamanın yaklaşmakta olduğunu gösteren fiziksel bir koku veya görsel işaret bulunmaz. Tehdit ancak ve ancak ocak içerisine yerleştirilen hassas gaz ölçüm sensörleri, dedektörler ve merkezi izleme sistemleri aracılığıyla anlık olarak tespit edilebilir.

MADENLERDE YASAL METAN SINIRI KAÇTIR?

Çalışma ortamındaki güvenliği sağlamak amacıyla mevzuat net kurallar koymaktadır. Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği uyarınca belirlenen kritik sınırlar şunlardır:

  • Yüzde 1,5 Eşiği: Havada tespit edilen metan oranı bu seviyeye ulaştığında, alandaki tüm elektrikli ekipmanların ve enerji iletkenlerinin gücü derhal kesilir.

  • Yüzde 2 Eşiği: Gaz oranının yüzde 2'yi bulması veya aşması halinde, ortamda yalnızca acil kurtarma ve havalandırma personeli kalabilir; tüm üretim ve rutin çalışmalar durdurularak saha tahliye edilir.

Yönetmelik ayrıca, ani gaz salınımı ihtimali bulunan tüm ocaklarda sesli ve görsel alarm mekanizmalarının kesintisiz çalışmasını şart koşmaktadır.

ZONGULDAK'TAKİ MADEN KAZASINDA SON DURUM

Gelik beldesindeki ocakta yaşanan patlama ihbarının ardından bölgeye çok sayıda arama-kurtarma ve sağlık ekibi yönlendirildi. Yapılan ilk resmi bilgilendirmelerde 2 işçinin yaşamını yitirdiği, 5 işçinin ise yaralandığı bildirilirken, bölgeden gelen son aktarımlar can kaybının 3'e çıktığını gösteriyor. Olay yerindeki arama ve müdahale çalışmaları sürerken, facianın teknik nedenleri üzerindeki incelemeler devam ediyor.