Next
Kahramanmaraş’ta özellikle 6 Şubat depremlerinin ardından hız kazanan bina yenileme ve kentsel dönüşüm çalışmalarını yakından ilgilendiren yeni yıkım kuralları gündemde. Binaların yıkımına ilişkin mevzuatta yapılması planlanan değişiklikler, yıkım firmalarından mühendislerin görevlerine, yüksek yapılardan patlayıcı kullanılan çalışmalara kadar birçok alanda yeni şartlar getiriyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik değişikliği taslağı, 2026 yılının başında sektör temsilcilerinin görüşüne açıldı. Düzenleme, özellikle deprem riski bulunan kentlerde bina yıkımlarının daha kontrollü ve güvenli yürütülmesini hedefliyor.
Kahramanmaraş’ta deprem sonrası devam eden kentsel dönüşüm ve yapı yenileme çalışmaları dikkate alındığında, yeni yıkım standartları kentteki uygulamalar açısından da önem taşıyor.
KİMLER BİNA YIKIMI YAPABİLECEK?
Yeni düzenleme, bina yıkımında görev alacak firmalar için teknik yeterlilik şartlarını öne çıkarıyor.
Yıkım işlemlerini gerçekleştirecek müteahhitlerin mevzuatta belirtilen yetki belgesine ve işin niteliğine uygun yeterliliğe sahip olması gerekiyor. Yıkım sürecinde görev alan teknik personelin sorumlulukları da binanın özelliklerine göre değişiyor.
Özellikle Kahramanmaraş gibi deprem sonrası yapı stokunun yenilendiği kentlerde, yıkım işleminin yalnızca binanın kontrollü şekilde ortadan kaldırılmasından ibaret olmaması hedefleniyor. Çevredeki yapılar, altyapı, yaya ve araç güvenliği de sürecin önemli parçaları arasında yer alıyor.
PATLAYICIYLA BİNA YIKIMINA YENİ KURALLAR
Yönetmelik değişikliği, patlayıcı kullanılarak gerçekleştirilen bina yıkımlarında daha kapsamlı teknik şartlar öngörüyor.
Bu tür çalışmalarda görev alacak mühendislerin inşaat, maden, çevre, jeoloji veya jeofizik mühendisliği alanlarından birinde lisans eğitimi alması gerekiyor. Ayrıca mühendislerin patlayıcı kullanımı konusunda Bakanlık tarafından verilen yetkilendirilmiş sertifikaya veya ilgili alanda tezli yüksek lisans derecesine sahip olması şartı getiriliyor.
Patlatma işlemini gerçekleştirecek ateşleyicinin ise B sınıfı yeterlik belgesine sahip olması gerekiyor.
Yıkımdan sorumlu mühendis ile projeyi hazırlayan inşaat mühendisinin de işlem sırasında sahada bulunması gerekiyor.
YIKIM ANINDA KAMERA VE SENSÖR KULLANILACAK
Yeni düzenlemede patlayıcıyla yıkımlarda teknik ölçüm ve kayıt şartları da öne çıkıyor.
Ekiplerin yıkım öncesinde meteorolojik koşulları değerlendirmesi gerekiyor. Yıkım sırasında oluşabilecek titreşim ve hava şoku dalgalarının özel sensörlerle ölçülmesi planlanıyor.
Yıkım anının yüksek hızlı kameralarla kaydedilmesi de düzenlemede yer alan şartlar arasında bulunuyor. Gerekli görülen durumlarda ekipler, asıl yıkımdan önce test patlatması gerçekleştirebilecek.
Bu uygulamalar, özellikle yapıların birbirine yakın olduğu bölgelerde çevredeki binaların ve altyapının korunması açısından önem taşıyor.
KÜÇÜK BİNALARDA DA YENİ DENETİM İMKÂNI
Düzenleme, fenni mesuliyet konusunda da farklı kriterler getiriyor.
Bina yüksekliği 18,50 metrenin altında olan yapılarda kural olarak fenni mesuliyet aranmayacak. Ancak binanın bitişik nizamda bulunması, karma taşıyıcı sisteme sahip olması veya yapısal düzensizlik taşıması durumunda ilgili idare fenni mesuliyet isteyebilecek.
Sağlık ve eğitim tesisleri ile tarihi yapıların yakınındaki yıkımlarda da ek teknik sorumluluk getirilebilecek.
Patlayıcı kullanılan yıkımlarda ise bina yüksekliğine bakılmaksızın fenni mesuliyet şartı uygulanacak. İkiden fazla bodrum katı bulunan binalarda da aynı şart geçerli olacak.
YÜKSEK BİNALAR İÇİN ÖZEL GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
Yeni düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de yüksek yapıların yıkımı olacak.
Bina yüksekliği 21,50 metreyi, yapı yüksekliği ise 30,50 metreyi aşan yapılar için özel yıkım kuralları öngörülüyor.
Bu tür binaların çevresinde güvenlik önlemlerinin artırılması gerekiyor. Şantiye çevresinde perdeleme yapılması, örtülü yolların oluşturulması ve gerekli alanlarda koruma fanlarının kullanılması planlanıyor.
Ekiplerin yıkım sırasında toz, gürültü ve titreşim değerlerini de takip etmesi gerekiyor.
Dış cephede kullanılacak iş iskelelerinin kurulumu da güncel standartlara uygun şekilde yapılacak.
BİTİŞİK NİZAM YAPILARDA DAHA SIKI KONTROL
Kahramanmaraş açısından düzenlemenin en önemli başlıklarından biri bitişik nizam yapılarla ilgili kurallar olacak.
Binaların birbirine yakın olduğu bölgelerde yıkım sırasında çevredeki yapılara zarar verme riski bulunuyor. Bu nedenle ilgili idareler, yapının özelliklerine göre ek teknik sorumluluk ve güvenlik tedbirleri talep edebilecek.
Özellikle deprem sonrası dönüşüm çalışmalarının yoğunlaştığı bölgelerde yıkım planlarının çevredeki yapıların durumu dikkate alınarak hazırlanması önem taşıyor.
KAMU BİNALARINDA FARKLI UYGULAMA
6306 sayılı Kanun kapsamında kamu kurumlarının gerçekleştireceği bazı yıkımlarda müteahhit ve şantiye şefi şartı aranmayacak.
Bu durumda yıkım işleminin fenni mesuliyetini ilgili kamu kurumu üstlenecek.
Bitişik nizam veya yüksek yapı gibi nedenlerle makine kullanarak yıkımın zorlaştığı durumlarda da ek süre imkânı gündeme geliyor. Müteahhidin talebi ve ilgili idarenin onayıyla yıkım ruhsatı süresi bir defaya mahsus olmak üzere üç aya kadar uzatılabilecek.
KAMU İHALELERİNDE KAZANILMIŞ HAKLAR KORUNACAK
Düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce ihale süreci başlayan ancak henüz yıkım ruhsatı düzenlenmeyen bazı kamu yapılarında eski hükümlerin uygulanması öngörülüyor.
Bu düzenleme, devam eden kamu projelerinde yeni kurallara geçiş sırasında ortaya çıkabilecek uygulama sorunlarının önüne geçmeyi amaçlıyor.
KAHRAMANMARAŞ’TA NEDEN ÖNEMLİ?
Kahramanmaraş, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından geniş kapsamlı yapı yenileme ve kentsel dönüşüm çalışmalarının sürdüğü illerden biri.
Kentte riskli yapıların yenilenmesi, ağır hasarlı yapıların kaldırılması ve yeni konut alanlarının oluşturulmasıyla birlikte güvenli yıkım konusu da önemini koruyor.
Yeni yıkım standartlarının yürürlüğe girmesi halinde Kahramanmaraş’taki yıkım firmalarının, mühendislerin ve ilgili kurumların yeni teknik şartlara göre hareket etmesi gerekecek.
Özellikle bitişik nizam yapılar, yüksek binalar ve birden fazla bodrum katı bulunan yapılar için getirilecek kurallar, yıkım sürecinde daha ayrıntılı teknik çalışma yapılmasını gerektirecek.
YENİ KURALLAR NE ZAMAN UYGULANACAK?
Taslakta yer alan düzenlemeye göre kamu yıkımlarındaki fenni mesuliyet ve yürütmeye ilişkin hükümler yayımlandığı tarihte yürürlüğe girecek. Diğer teknik ve idari hükümlerin ise kurumların ve sektörün yeni sisteme uyum sağlaması için bir yıllık geçiş sürecinin ardından uygulanması öngörülüyor.
Düzenlemenin nihai şekli Resmî Gazete'de yayımlanacak metinle kesinleşecek. Bu nedenle Kahramanmaraş’ta bina yıkımı planlayan vatandaşların, firmaların ve ilgili teknik personelin yürürlük tarihindeki son mevzuatı takip etmesi önem taşıyor.
