Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kayıt dışı istihdam ve sahte sigortalı bildirimlerine karşı yürüttüğü dijital ve saha operasyonlarını en üst seviyeye çıkardı. Bu kapsamda, Kahramanmaraş'ta dahil olmak üzere Türkiye’nin 81 ilinde yapılan titiz incelemeler sonucunda, haksız yere sigortalı gösterilen ve emeklilik hakkı kazanan 245 bini aşkın kişinin kayıtları tamamen iptal edildi.
Kurum, teknolojik imkanlarını kullanarak milyonlarca veriyi yapay zeka destekli sistemler ve özel algoritmalarla mercek altına alıyor. Bu ileri teknoloji sayesinde, bir iş yerinde fiilen çalışmadığı halde kağıt üzerinde sigortalı olarak gösterilen şahıslar tek tek tespit ediliyor. SGK, bu yöntemle hem sahte yollarla elde edilmek istenen emeklilik haklarının önüne geçmeyi hem de sistemdeki suistimalleri kökten engellemeyi amaçlıyor.
Konuyu köşesine taşıyan Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, özellikle "hatır sigortası" adı verilen ve masum gibi görünen uygulamaların doğurduğu ağır sonuçlara dikkat çekti. Karakaş’ın paylaştığı güncel verilere göre, denetim mekanizmalarının dijitalleşmesiyle birlikte usulsüz işlemler artık gizli kalamıyor.
Karakaş, vatandaşlardan gelen şikayetlerde birçok kişinin sigortalı göründüğü firmanın ne adını, ne adresini ne de iş kolunu bildiğini ifade etti. Ancak mevcut yasal mevzuata göre bir kişinin sigortalı sayılabilmesi için o iş yerinde gerçekten çalışması ve işverene bağlılık şartını yerine getirmesi gerekiyor. Bu temel kriterlerden biri bile eksik olduğunda, yapılan tüm sigorta işlemleri hukuken geçersiz sayılıyor.
SGK’nın 2016 yılında hayata geçirdiği “Sahte İş Yeri ve Sahte Sigortalılık Tespit Projesi” bu mücadelenin temel taşını oluşturuyor. Proje dahilinde, 2011 ile 2016 yılları arasında tescil edilen yaklaşık 4,6 milyon iş yeri geniş çaplı bir incelemeden geçirildi. Prim ödeme alışkanlıklarından çalışan sayısı uyumuna kadar 100 farklı parametreyi değerlendiren dijital sistem, riskli işletmeleri hızla belirleyerek denetim süresini ciddi oranda kısalttı.
2025 yılına kadar uzanan projenin son aşamalarında ise çarpıcı rakamlara ulaşıldı. Denetimlerin 15. ve 16. fazlarında yüzlerce hayali iş yeri ve on binlerce sahte sigortalı deşifre edildi. Toplamda 3 bin 273 sahte iş yeri üzerinden bildirim yaptığı belirlenen 245 bin 740 kişinin sigortası ve emekliliği iptal edilirken, bu süreçte milyarlarca liralık kamu zararının oluştuğu saptandı.
Tespit edilen usulsüzlüklerin bedeli ise sigortalılar için oldukça ağır oluyor. SGK, sahte sigortayı iptal etmekle yetinmeyip, emekli olanların maaşlarını anında kesiyor ve bugüne kadar ödenen tüm tutarları yasal faiziyle birlikte geri talep ediyor. Ayrıca, usulsüz dönemde yapılan sağlık harcamaları da kişilerden tahsil ediliyor. Sürecin sonunda ise hem bu sistemi kuranlar hem de faydalananlar hakkında adli makamlarca suç duyurusunda bulunuluyor.
