Suriye rejiminin en korkulan figürlerinden biri olan ve 1982 yılındaki Hama Katliamı'nın askeri sorumlusu olarak bilinen Rifaat Esed, 22 Ocak 2026 tarihinde 88 yaşında öldü. Esed ailesinin iktidarını pekiştiren şiddet mekanizmalarının mimarı olan Rifaat Esed, ömrünü yargı önüne çıkmadan, geniş bir servet ve ağır suçlamalarla tamamladı. Ölümü, Ortadoğu tarihinin en karanlık sayfalarından birinin ana aktörünü sahneden çekerken, kurbanlar için adalet arayışı yarım kaldı.
RIFAAT ESED KİMDİR VE SİSTEMDEKİ ROLÜ NEDİR
1937 yılında Lazkiye’nin Kardaha kasabasında doğan Rifaat Ali Süleyman Esed, ağabeyi Hafız Esed’in 1970 yılında yönetime el koymasıyla devletin kilit noktalarına yerleşti. Rejim içerisinde sıradan bir komutanın ötesine geçerek, doğrudan aile sadakatine dayalı bir güç odağı oluşturdu. Esed, Suriye’de ordunun klasik hiyerarşisinden bağımsız hareket eden ve hukuki denetimden muaf tutulan "Savunma Tugayları"nı yönetti. Bu birlik, rejimi iç tehditlere karşı koruyan en acımasız askeri aygıt olarak hafızalara kazındı.
HAMA KATLİAMI VE "HAMA KASABI" LAKABI
Rifaat Esed ismini dünya tarihine kanlı harflerle yazdıran olay 1982 Şubat ayında Hama şehrinde yaşandı. Müslüman Kardeşler'in ayaklanmasını bastırma gerekçesiyle şehri kuşatan Savunma Tugayları, 27 gün boyunca ağır topçu ateşi ve hava bombardımanı gerçekleştirdi. Bağımsız kaynaklar, bu operasyonda 10 bin ile 40 bin arasında sivilin hayatını kaybettiğini tahmin ediyor. Katliamın sahadaki en üst düzey komutanı olması nedeniyle Rifaat Esed, uluslararası kamuoyunda "Hama Kasabı" lakabıyla anılmaya başlandı.
GÜÇ MÜCADELESİ VE SÜRGÜN YILLARI
Hafız Esed’in 1983 yılında hastalanması üzerine Rifaat Esed, iktidarı ele geçirmek için bir darbe girişiminde bulundu. Şam sokaklarına kendi tanklarını yerleştirerek gövde gösterisi yapan Rifaat, ağabeyinin iyileşmesiyle bu mücadeleyi kaybetti. 1984 yılında Suriye’den ayrılarak Avrupa’da uzun sürecek sürgün hayatına başladı. İsviçre, Fransa ve İspanya gibi ülkelerde yaşayan Esed, bu süreçte kaynağı açıklanamayan on milyonlarca avroluk devasa bir servet edindi. Lüks oteller ve gayrimenkullerden oluşan bu mal varlığı, yıllar sonra Avrupa yargısının radarına girdi.
AVRUPA'DAKİ YARGILAMA VE SURİYE'YE DÖNÜŞÜ
Fransa yargısı, 2022 yılında Rifaat Esed’i haksız kazanç ve kara para aklama suçlarından suçlu bularak 4 yıl hapis cezasına çarptırdı. Ayrıca yaklaşık 90 milyon avroluk mal varlığına el koydu. İsviçre savcılığı ise Hama Katliamı nedeniyle "insanlığa karşı suç" kapsamında bir soruşturma yürütüyordu. Fransa'daki cezadan kaçmak amacıyla 2021 yılında sürpriz bir kararla Suriye'ye dönen Esed, Beşşar Esed yönetimiyle uzlaştı. Ancak 2024 yılında rejimin devrilmesiyle birlikte yeniden kaçarak önce Lübnan'a, ardından hayatını kaybettiği Birleşik Arap Emirlikleri'ne geçti.
CEZASIZLIK KÜLTÜRÜ VE TARİHSEL HAFIZA
Rifaat Esed’in ölümü, Suriye halkı ve insan hakları örgütleri tarafından adaletin tecelli etmediği bir son olarak yorumlanıyor. Binlerce insanın ölüm emrini veren bir ismin, bağımsız bir mahkeme önünde hesap vermeden ölmesi, Ortadoğu’daki cezasızlık kültürünün bir örneği olarak görülüyor. Bedenen aramızdan ayrılsa da Rifaat Esed; devlet şiddeti, orantısız güç kullanımı ve aile diktatörlüğünün simgesi olarak tarih kitaplarındaki yerini aldı.
