İran coğrafyasında patlak veren savaşın küresel enerji koridorlarında yol açtığı sarsıntı, kömür piyasasını doğrudan etkiliyor. Doğal gaz fiyatlarında gözlenen sert yükseliş, Avrupa ve Kuzeydoğu Asya merkezli enerji devlerini elektrik üretimi için yeniden kömür kaynaklarına yönlendiriyor. Yaşanan bu talep patlamasıyla birlikte kömür fiyatları, son iki yılın en yüksek seviyesini test ediyor.
Güncel piyasa verilerine göre, Avrupa’da elektrik üretiminin ana kalemi olan termal kömürün fiyatı, savaşın başlangıcından bu yana yüzde 26 oranında değer kazandı. Ton başına 133 dolara ulaşan fiyat grafiği, Avustralya ve Asya piyasalarında da benzer bir yükseliş ivmesi sergiliyor.
KÖMÜR PİYASASINDA SON YILLARIN EN BÜYÜK ŞOKU
Panmure Liberum Analisti Tom Price, kömür piyasasında oluşan baskının son dönemin en sert hareketlerinden biri olduğunu vurguluyor. Küresel piyasaların uzun süredir böylesine bir fiyat baskısıyla karşılaşmadığına dikkat çeken Price, mevcut tabloyu "son yılların en büyük şoku" olarak nitelendiriyor.
Hatırlanacağı üzere, 2022 yılındaki Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa ülkeleri Rus gazına olan bağımlılığı dizginlemek adına kömür kullanımını artırmıştı. O dönemde kömür fiyatları ton başına 400 dolar barajını aşarak tarihi rekorunu kırmıştı.
GAZ FİYATLARINDAKİ ARTIŞ KÖMÜRE YÖNELTİYOR
İran’daki sıcak çatışmalar, kömürün fiziksel sevkiyatını doğrudan engellemiyor. Kömür ticaretinin sembolik bir kısmı Hürmüz Boğazı üzerinden geçse de asıl baskı dolaylı yoldan geliyor. Savaşın petrol ve doğal gaz fiyatlarını tetiklemesi, özellikle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzına dair endişeleri zirveye taşıyor.
Avrupa piyasalarında doğal gaz fiyatları çatışmaların ilk gününden itibaren yüzde 53 oranında artış gösterdi. Bu maliyet tablosu, gazla çalışan santrallere sahip üreticileri, maliyeti daha düşük olan kömür santrallerini yeniden faaliyete geçirme planına itiyor.
AVRUPA VE ASYA’DA KÖMÜR SANTRALLERİ GÜNDEME GELDİ
Yükselen maliyetler karşısında Japonya, Güney Kore, Tayvan ve Avrupa Birliği üyesi ülkeler, kömürle çalışan tesisleri en güçlü alternatif olarak masaya yatırıyor. İtalya Çevre ve Enerji Güvenliği Bakanı Gilberto Pichetto Fratin, enerji krizinin derinleşmesi halinde kapalı durumdaki kömür santrallerini tekrar açabileceklerini ifade ediyor.
Benzer bir hamle de Güney Asya’dan geliyor. Bangladeş hükümeti, yüksek gaz fiyatları ve LNG tedarikindeki aksamalar nedeniyle enerji üretiminde kömür payını artırmayı planlıyor.
ARZ KISITLAMALARI PİYASAYI ZATEN SIKIŞTIRMIŞTI
Kömür piyasasındaki daralma aslında savaş öncesi dönemde sinyallerini veriyordu. Dünyanın en büyük termal kömür ihracatçısı konumundaki Endonezya’nın devreye aldığı yeni üretim kotası sistemi, piyasadaki arzı kısıtlayan ilk etken oldu. 2026 yılı için belirlenen üretim kotalarının geçen yıla oranla daha düşük kalması, küresel piyasalardaki kömür kıtlığını daha da tetikliyor.
