Next
20. yüzyılın siyasi çalkantıları içinde dikkat çeken isimlerden biri olan Ruzi Nazar, Sovyetler Birliği karşıtı mücadelesiyle başlayan yaşamını ABD, Türkiye, İran ve Afganistan gibi farklı ülkelerde sürdürdü. Özbek asıllı ABD vatandaşı olarak tanınan Nazar, II. Dünya Savaşı sırasında yaşadıkları ve daha sonra CIA bünyesinde yürüttüğü görevlerle öne çıktı.
1917'de bugün Özbekistan sınırlarında bulunan Margilan'da dünyaya gelen Nazar, çocukluk yıllarından itibaren farklı kültürlerin etkisi altında yetişti. Babası ipek ticareti yapan bir tüccardı. Annesi ise Hokand Hanlığı'nın soylu bir ailesinden geliyordu.
Annesinin Cedidizm hareketinden etkilenmesi, Nazar'ın eğitim hayatını da şekillendirdi. Küçük yaşlarda Arapça, Farsça ve Rusça öğrenen Nazar, geniş bir kültürel çevre içinde yetişti.
RUZI NAZAR'IN SOVYETLERLE MÜCADELESİ NASIL BAŞLADI?
Nazar'ın Sovyet yönetimine karşı tutumunda ailesinin yaşadığı olaylar önemli yer tuttu. Ağabeyi Yoldaş Kari, milliyetçi hareketlere katıldığı gerekçesiyle Sovyetler tarafından idam edildi.
Bu gelişme, Nazar'ın Sovyet rejimine karşı duyduğu tepkinin güçlenmesine neden oldu. Hayatının sonraki dönemlerinde Sovyetler Birliği'ne karşı yürüttüğü mücadele, kariyerinin temel unsurlarından biri haline geldi.
1941 yılında Kızıl Ordu'ya katılan Nazar, II. Dünya Savaşı sırasında ağır yaralandı. Daha sonra Nazi Almanyası tarafından esir alındı.
Nazar, esaret döneminin ardından Türkistan Lejyonu'na katıldı. Kızıl Ordu'dan esir alınan Türkistanlı askerlerden oluşan bu yapı, üyeleri tarafından bağımsızlık mücadelesi olarak değerlendiriliyordu.
Savaş yıllarında Berlin'de milliyetçi Türkistan gruplarıyla çalışan Nazar, savaşın sona ermesinden sonra Sovyetler tarafından yakalanma endişesi nedeniyle ABD'ye sığındı.
RUZI NAZAR CIA'YE NASIL KATILDI?
Nazar'ın yaşamındaki önemli dönüm noktalarından biri 1950'li yıllarda CIA tarafından keşfedilmesi oldu. Bu dönemden sonra teşkilat içerisinde önemli görevler üstlenen Nazar, farklı ülkelerde ABD'nin Sovyetler Birliği'ne karşı yürüttüğü faaliyetlerde görev aldı.
Nazar'ın kariyerinde Türkiye'nin de özel bir yeri vardı. 1959 ile 1971 yılları arasında ABD'nin Ankara Büyükelçiliği'nde görev yaptı.
RUZI NAZAR'IN TÜRKİYE'DEKİ GÖREVİ NEYDİ?
Ankara'daki görevi sırasında Nazar, dönemin Türk sağ hareketleriyle yakın ilişkiler kurdu. Bu dönemde özellikle Alparslan Türkeş ile kurduğu dostluk dikkat çekti.
1960 askeri darbesinin ardından Türkeş ve bazı subayların idam edilmesini engellemek amacıyla diplomatik müdahalelerde bulunduğu ifade edildi.
Nazar'ın Türkiye'deki faaliyetleriyle ilgili farklı değerlendirmeler de yapıldı. Komünizmle Mücadele Dernekleri'nin kurulmasında etkili olduğu ve Millî İstihbarat Teşkilâtı'nın modernizasyonuna katkı sağladığı ifade edilirken, sol çevreler Nazar'ı aşırı sağ gruplara destek vermekle suçladı.
RUZI NAZAR İRAN VE AFGANİSTAN'DA NE YAPTI?
Nazar'ın CIA kariyeri Türkiye ile sınırlı kalmadı. 1979 İran Devrimi'nin ardından yaşanan ABD rehine krizinde çözüm arayışları kapsamında İran'a gönderilen ilk CIA görevlileri arasında yer aldı.
Daha sonra Afganistan'a geçen Nazar, Sovyetler Birliği'ne karşı mücadele eden mücahit liderlerle görüştü ve direnişin organize edilmesi sürecinde görev aldı. Ancak radikal İslamcı gruplara destek verilmesine karşı çıktığı aktarıldı.
RUZI NAZAR ÖZBEKİSTAN'A NE ZAMAN DÖNDÜ?
Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Nazar için yeni bir dönem başladı. 1991 yılında Özbekistan'a dönen Nazar, dönemin devlet başkanı İslam Kerimov tarafından kahraman gibi karşılandı.
Nazar bu ziyaret sırasında ailesiyle yıllar sonra yeniden bir araya geldi ve çocukluğunun geçtiği toprakları ziyaret etti.
RUZI NAZAR'IN EŞİ VE ÇOCUKLARI KİMDİ?
Ruzi Nazar, Emelinde Roth ile evlendi ve bu evlilikten iki çocuk sahibi oldu.
Çocuklarından Sylvia Nasar, “Akıl Oyunları” adlı biyografi kitabının yazarı olarak tanındı. Kitap, Nobel ödüllü matematikçi John Nash'in hayatını konu alıyor.
RUZI NAZAR NE ZAMAN VE NEREDE ÖLDÜ?
Ruzi Nazar, 2015 yılında Türkiye'nin Fethiye ilçesinde bir huzurevinde hayatını kaybetti.
Nazar'ın ölümünün ardından cenazesinin nereye defnedildiği de gündeme geldi. Sözcü gazetesinde yer alan habere göre Nazar'ın cenazesi, gizlice “Alevi Mezarlığı” olarak bilinen bir alana defnedildi.
Nazar'ın ölüm nedeni konusunda verilen metinde belirli bir hastalık veya tıbbi neden açıklanmıyor. Bu nedenle “Ruzi Nazar neden öldü?” sorusuna kesin bir hastalık adıyla yanıt vermek mümkün değil.
RUZI NAZAR'IN HAYATI NEDEN DİKKAT ÇEKİYOR?
Ruzi Nazar'ın yaşamı, 20. yüzyılın büyük siyasi kırılmalarının önemli bölümüne uzanıyor. Özbekistan'da başlayan hayatı II. Dünya Savaşı, Nazi Almanyası, Sovyetler Birliği, ABD, CIA, Türkiye, İran ve Afganistan'daki gelişmelerle kesişti.
Özellikle Türkiye'de 1959-1971 yılları arasında görev yapması, Alparslan Türkeş ile ilişkisi ve CIA bünyesindeki faaliyetleri, Nazar'ın hayatını Türkiye açısından da merak edilen bir konu haline getirdi. 2015'te Fethiye'de yaşamını yitiren Nazar, geride 20. yüzyılın siyasi mücadeleleriyle iç içe geçmiş bir yaşam öyküsü bıraktı.
