Next
Seyahat özgürlüğünü artıran ve uluslararası seyahatlerde vize engellerini azaltan hususi damgalı pasaportlar, son dönemde Türkiye'nin en çok merak edilen gündem maddeleri arasında yer alıyor. Özellikle meslek gruplarının genişletilmesine yönelik Meclis'e sunulan yeni yasa tasarıları, milyonlarca çalışanın gözünü Ankara'ya çevirmesine neden oldu. Mevcut kanunlar çerçevesinde belirli kıstasları karşılayan devlet görevlileri bu haktan yararlanırken, yeni tekliflerle birlikte kapsamın büyümesi hedefleniyor. Ancak bu süreçte en çok karıştırılan husus, tasarıların henüz kanunlaşmadığı ve mevcut şartların geçerliliğini koruduğudur.
Halen yürürlükte olan uygulamalara göre hususi pasaportlar rastgele verilmiyor. Devlet memuriyetinde belirli kadro derecelerine ulaşmış olanlar, eski milletvekilleri, bakanlar ve görev süreleri boyunca belediye başkanları bu ayrıcalıktan faydalanabiliyor. Ayrıca özelleştirme kapsamındaki bazı kamu kurumu çalışanları da belirli kurallara bağlı olarak bu belgeyi alabiliyor. Aile bireyleri açısından ise eşler ve belirli yaş sınırını aşmamış, öğrenimine devam eden çocuklar hak sahibi olabiliyor.
KİMLER HUSUSİ DAMGALI PASAPORT ALABİLİYOR?
Mevcut yasal altyapı incelendiğinde, hususi damgalı pasaport alabilmenin temel dayanağı kamusal kıdem ve unvan olarak öne çıkıyor. Kamuda 1, 2 ve 3. derece kadrolarda görev yapan devlet memurları, emekliye ayrıldıklarında da bu kadro derecelerinden emekli olmaları şartıyla hususi pasaport sahibi olabiliyor. Bunun yanı sıra, geçmiş dönemde TBMM'de yasama görevi üstlenmiş eski üyeler ile bakanlık koltuğunda oturmuş isimler de ömür boyu bu haktan yararlanabiliyor. Yerel yönetimlerde ise il, ilçe ve ilk kademe belde belediye başkanları, makamda bulundukları süre boyunca hususi pasaport alabiliyor.
AİLE ÜYELERİ YEŞİL PASAPORT ALABİLİYOR MU?
Hak sahibi olan kamu görevlilerinin veya emeklilerin aile fertleri de belirli kurallar çerçevesinde yeşil pasaport imkânından faydalanma hakkına sahip bulunuyor. Evlilik bağı devam eden eşler bu haktan doğrudan yararlanabiliyor. Çocuklar söz konusu olduğunda ise yaş, medeni hal ve eğitim durumu kritik bir rol oynuyor. Herhangi bir yükseköğretim kurumunda eğitimine devam eden gençler, 25 yaşını doldurmadıkları müddetçe hususi pasaport alabiliyor. Sağlık kurulu raporuyla sürekli bakıma muhtaç olduğu kanıtlanan çocuklar için ise yaş sınırı aranmaksızın bu hak tanınıyor.
PİLOTLAR İÇİN YEŞİL PASAPORT ŞARTI NE?
Meclis gündeminde yer alan ve sektörü yakından ilgilendiren yeniliklerden biri havacılık camiasını kapsıyor. Havayolu pilot lisansını elinde bulunduran ve en az 5 yıl fiilen uçuş hizmeti veren pilotlara hususi pasaport verilmesi yönünde kanun teklifleri mevcuttur. Bu düzenlemenin arkasındaki temel gerekçe; pilotların uluslararası uçuş testleri, eğitim süreçleri ve uçak teslimatlarında yaşadığı vize bürokrasisini en aza indirmektir. Fakat bu düzenleme henüz tasarı aşamasında olup TBMM İçişleri Komisyonu'nda beklemektedir. Resmîyet kazanmadığı sürece bu meslek grubunun henüz yeşil pasaport alma hakkı bulunmuyor.
MÜHENDİS VE MİMARLAR İÇİN ŞARTLAR NELER?
Mühendisler ve mimarlar için hazırlanan yasa teklifleri de benzer şekilde büyük bir beklenti yaratmış durumda. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'ne (TMMOB) bağlı odalara kayıtlı olan ve en az 10 yıllık mesleki kıdemi geride bırakan mühendis ile mimarlara yeşil pasaport verilmesi öngörülüyor. Ekim 2026 itibarıyla bu düzenleme de komisyon gündemindeki yerini koruyor. Dolayısıyla ilgili meslek mensuplarının bugünden hususi pasaport başvurusunda bulunabilmesi hukuken mümkün değildir; sürecin yasalaşması beklenmektedir.
YEŞİL PASAPORT KAÇ YIL GEÇERLİ?
Genel uygulama prensiplerine göre hususi damgalı pasaporta sahip olan vatandaşlar için belgeler çoğunlukla 5 yıllık süreyle tanzim ediliyor. Belediye başkanları gibi süreli görevlerde bulunanlar için ise görev süreleri baz alınarak işlem yapılabiliyor. Başvuru aşamasında kişilerin güncel hak sahipliğini kanıtlayan belgeleri ve pasaport defter bedeli gibi yasal yükümlülükleri tamamlaması gerekiyor. Mevcut hak sahipliği kuralları ile Meclis'te görüşülen yeni meslek yasası tekliflerinin birbirine karıştırılmaması, yapılacak resmi duyuruların takip edilmesi büyük önem arz ediyor.
