Kanal 46 yazarı Nesih Tanrıverdi bugünkü yazısında, "Mesafeli sözleşmelerde tüketici hakları" başlıklı bir yazı kaleme aldı.

Mesafeli sözleşmeler konusunu işlerken gözden kaçırılmaması gereken bir hususa değinmekte fayda var diye düşünüyorum. Mesafeli sözleşmelerde aşağıda bahsedeceğimiz hususlarda tüketiciye çok özel haklar tanınmıştır. Ancak bu haklara ek haklar diye bakmak lazım gelir. Hangi yollarla alınmış olursa olsun tüketiciler yasanın tanımladığı tüm hakları özgürce kullanabileceklerdir. Eğer bir mal ayıplı ise seçimlik haklarını yine kullanabileceklerdir. Hakeza malı taksitle almış iseler taksitli satışlarda tüketicilere tanınan hakları yine kullanabileceklerdir.

Özetlemek gerekirse; mesafeli sözleşmeler başlığında işleyeceğimiz haklara, tüketiciye yasanın diğer maddelerindeki haklara ek olarak tanınmış haklar olarak bakmak lazım.
Konumuza dönecek olursak, öncelikle Mesafeli sözleşmelerin yasal çerçevesini çizmemizde fayda var.
Bir sözleşmeye mesafeli sözleşme demek için;

  1. Hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak bir sistem oluşturulmuş olmalı,
  2. Satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın iletişim kurulmalı,
  3. taraflar arasında sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçları kullanılması suretiyle sözleşme yapılmalıdır.

Ön Bilgilendirme zorunluluğu

Bu tür sözleşmeler imzalanmadan önce tüketicinin nasıl bir yükümlülük altına gireceği konusunda tüketicinin bilgilendirilmesi şarttır. Sözleşme internet üzerinden yapılmışsa bu ön bilgilendirme formu aynı platformlarda tüketiciye sunulmalı. Ancak eğer sözleşme sesli iletişim yolu ile yapılmışsa, sesli olarak yapılan bilgilendirmenin mal tesliminden önce tüketiciye yazılı olarak gönderilmelidir.

Hemen belirtmemiz gerekir ki, tüketicinin cayma hakkı konusunda bilgilendirildiği konusunda bir uyuşmazlık varsa ispat yükümlülüğü satıcıya aittir. Satıcı tüketiciyi bilgilendirdiğini açık delillerle ispat etmek zorundadır.

Malın teslim Süresi

Mal tesliminin ne kadar sürede yapılacağı da yasada belirtilmiştir. Sözleşme imzalandığı tarihten sonraki 30 gün içinde malın tüketiciye teslim edilmesi zorunludur. Bu süre aşılırsa tüketici sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir.

Cayma Hakkı ve Süresi

Tüketici her halükarda malın teslimi ya da hizmetin ifasından başlamak üzere ondört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Bu süre tüketicinin bilgilendirildiği durumlar için geçerlidir, tüketici cayma hakkı konusunda bilgilendirilmemiş ise cayma hakkı süresi ondört günden bir yıla çıkar.

Tüketici cayma süresi içinde malı mutat bir şekilde kullanabilir, bu kullanım malda değişiklikler yapabilir, bundan da sorumlu tutulamaz.

Cayma hakkının istisnaları

Cayma hakkı her mal için geçerli değildir, bunu da belirtmemiz lazım. Bu istisnalar bir hakkın kötüye kullanılmasını engellemek için getirilmiştir.
Örneğin;

  • - Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek malların teslimine ilişkin sözleşmeler,
  • - Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeler,
  • - Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olan mallardan; iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayanların teslimine ilişkin sözleşmeler,
  • - Malın tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olması halinde maddi ortamda sunulan kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemelerine ilişkin sözleşmeler,
  • - Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler veya tüketiciye anında teslim edilen gayri maddi mallara ilişkin sözleşmeler,
  • söz konusu olduğunda cayma hakkı kullanılamaz.

Bu da işin doğası gereğidir.

Aracı platformların yükümlülükleri

6502 sayılı yasamız bu tür satışlara aracı olan platformlara da bazı görevler yüklemiştir.
Bu platformlar yapılan işlemlere ait kayıtları tutmak, istenilmesi halinde bu bilgileri ilgili kurum, kuruluşlara ve elbette talep etmesi halinde tüketiciye vermekle yükümlüdürler.

Tüketiciler ne yapmalı

Buraya kadar anlattıklarımız tüketicinin hukuken sahip olduğu haklardır. Tüketiciler bu hakların ifası ve icrası için 186.000 liranın altındaki uyuşmazlıklarda Tüketici Hakem Heyetlerine, bu miktar ve üzerindeki uyuşmazlıklar için de Tüketici Mahkemelerine başvurmalıdırlar.

Ancak tüketiciler bununla yetinmemeli, uyuşmazlık konusu ne olursa olsun, kendilerine zorluk çıkaran haksız olduğu halde onları yasal yolları kullanmaya zorlayan satıcıları Ticaret İl Müdürlüklerine şikayet ederek idari yaptırım uygulanmasını talep etmelidirler.

Her bir sözleşmeye aykırılığın cezası yasanın çıktığı 2014 yılında 200 lira olarak belirlenmiş idi, bu miktar her her yıl güncellendiğinden bugün itibariyle bu ceza miktarı binlere varmıştır. Tüketiciler bu idari yaptırımları harekete geçirdiğinde satıcı ayak diretmesinin maliyetini ödemiş olur, sonrasında bu tür hareketleri yaparken hoyratça davranışlarda bulunmaz